A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

---

UKŁAD POKARMOWY

układ trawienny zespół połączonych anatomicznie i czynnościowo narządów, których główną funkcją jest trawienie i wchłanianie pokarmów. Te zasadnicze funkcje wiążą się z innymi: transportem treści pokarmowej (za co odpowiada czynność ruchowa, czyli motoryka
przewodu pokarmowego - perystaltyka) oraz usuwaniem niestrawionych resztek i wydzielaniem tzw. soków trawiennych. W skład układu pokarmowego człowieka wchodzą: przewód pokarmowy (jama ustna, gardło, przełyk, żołądek, jelito cienkie, jelito grube) i dwa wielkie gruczoły (wątroba i trzustka). Jama ustna to narząd wprowadzający pokarm do organizmu, odbywa się w niej mechaniczne rozdrabnianie pokarmu dzięki narządowi żucia. Anatomicznie jest to przestrzeń za-warta między szparą ust a cieśnią gardzieli. Granice J. ustnej stanowią: od przodu wargi - górna i dolna, z góry podniebienie, z boków policzki, z dołu język i okolica podjęzykowa, która stanowi dno jamy ustnej. Podstawą dna są oba mięśnie żuchwowo-gnykowe (przepona jamy ustnej). Jej część środkowa jest wzmocniona dodatkowo mięśniami: dwubrzuścowym i bróclkowognykowym. W jego części bocznej znajdują się ślinianki podżuchwowe i podjęzykowa. Wyrostki zębodołowe szczęk i część żuchwy dzielą J. ustną na J. ustną właściwą i przedsionek j. ustnej. Obustronnie na wysokości pierwszych górnych zębów trzonowych znajduje się ujście przewodów ślinianek przyusznych. Fizjologicznie śluzówka J. ustnej rogowacieje na grzbietowej powierzchni języka, podniebieniu twardym,twarzowej powierzchni warg. Gardło (gardziel) odcinek przewodu pokarmowego długości około 13cm, w którym droga oddechowa krzyżuje się z pokarmową. Rozpoczyna się na podstawie czaszki tzw. sklepieniem, a kończy na wysokości szóstego kręgu szyjnego przechodząc w przełyk. Ściana gardła zbudowana jest z wielu warstw: błony śluzowej, włóknistej, mięśniowej i zewnętrznej. Warstwa mięśniowa składa się z trzech par zwieraczy gardła i dwóch par dźwigaczy. Mięśnie te wraz z mięśnia-mi języka, podniebienia oraz dna jamy ustnej odpowiedzialne są za proces połykania, mający na celu przeniesienie kęsa pożywienia z jamy ustnej do przełyku. Przełyk jest przewodem łączącym gardziel z żołądkiem, nie odbywa się w nim trawienie, natomiast silna perystaltyka potrafi przesunąć kęs pokarmowy do żołądka w kilka sekund nawet wbrew sile grawitacji (np. w pozycji do góry nogami). Jego czynność skurczowa jest skoordynowana z czynnością gardzieli (zależną częściowo od woli) i wpustu żołądka (rozkurcza się podczas przechodzenia fali perystaltycznej przełyku). Żołądek to najobszerniejsza część przewodu pokarmowego, jego kształt jest bardzo zmienny, w pozycji pionowej przybiera kształt haka. W żołądku wyróżnia się ścianę przednią i tylną oraz krzywiznę większą i mniejszą. Wpust żołądka - otwór początkowy, łączy się z końcem przełyku, natomiast otwór końcowy - odźwiernik, z początkiem jelita cienkiego. W żołądku wydziela się 4 części: wpustową, dno, trzon i odźwiernikową. Na wewnętrznej stronie ściany żołądka części odźwiernikowej odpowiada zastawka odźwiernika, powstała przez wpuklenie mięśnia - zwieracza odźwiernika. Ściana żołądka zbudowana jest z wielu warstw i ma grubość ok. 2-3 mm. Od wewnątrz tworzą ją: błona śluzowa, błona mięśniowa i błona surowicza. Błona śluzowa tworzy wysokie fałdy żołądkowe, drobniejsze pól-ka żołądkowe i małe pofałdowania - fałdy kosm-kowate. Taka budowa błony śluzowej ma na celu skierowanie pokarmu w stronę ujścia odźwiernikowego i dalej dwunastnicy oraz powiększenie powierzchni wchłaniającej. Błona mięśniowa składa się z trzech warstw włókien mięśniowych warstwy podłużnej, okrężnej i skośnej. Synchroniczne skurcze poszczególnych włókien powodują po-wstanie ruchów perystaltycznych, które mieszają
spożyty pokarm, a następnie kierują go do odźwiernika. Błona surowicza żołądka stanowi otrzewną trzewną i jest ściśle zrośnięta z błoną mięśniową. Czynność żołądka można podzielić na mechaniczną i chemiczną. Mechaniczna polega na gromadzeniu pobranego pożywienia i dzięki ruchom perystaltycznym dokładnym wymieszaniu go z substancjami trawiącymi. W żołądku wydzielany jest sok żołądkowy o kwaśnym odczynie, zawierający pepsynę i inne enzymy trawienne. Jelito cienkie to najdłuższa część przewodu pokarmowego ciągnąca się od żołądka do jelita grubego, składa się z dwunastnicy, jelita czczego i krętego. Długość J. cienkiego to około 4-5 m i składają się na to 3 części: dwunastnica, jelito czcze i jelito kręte. Dwunastnica o kształcie podkowy ma długość 25-30 cm, uchodzi do niej wydzielina wątroby i trzustki. Przewód żółciowy wspólny i przewód trzustkowy uchodzą na brodawce większej dwunastnicy (zakończenie fałdu błony śluzowej), na brodawce mniejszej dwunastnicy uchodzi przewód trzustkowy dodatkowy. Jelito czcze rozpoczyna się przy zgięciu dwunastniczo czczym i stanowi 2/5 jelita ruchomego, 3/5 to jelito kręte. Jelito czcze i kręte leżą wewnątrzotrzewnowo i mają krezkę. Powierzchnię wchłaniającą jelita cienkiego powiększają fałdy okrężne i kosmki (małe narządy wchłaniające) wysłane nabłonkiem wałeczkowatym, zawierającym również komórki kubkowe. Naczynia krwionośne kosmka pobierają produkty trawienia białek i węglowodanów, które drogą żyły wrotnej kierowane są do wątroby, a naczynia chłonne kosmka pobierają tłuszcze. Jelito cienki wyścielone jest enterocytami - komórkami budującymi nabłonek błony śluzowej jelita razem z komórkami kubkowymi oraz komórkami endokrynowymi. Błona mięśniowa jelita cienkiego wykonuje ruchy robaczkowe, wahadłowe i odcinkowe. Jelito grube stanowi ostatni odcinek przewodu pokarmowego, rozciąga się ono od ujścia jelita cienkiego aż do odbytu. Długość J. grubego to około 1,5 m., w J. grubym zostaje zakończony proces trawienia.

Zobacz również, zioła UKŁAD POKARMOWY:

• Borówka Brusznica
• Czosnek Pospolity
• Dąb Szypułkowy
• Dynia Zwyczajna
• Dziurawiec Zwyczajny
• Glistnik Jaskółcze Ziele
• Lopian - Łopian Większy
• Marchew Siewna
• Melisa Lekarska
• Mięta Pieprzowa
• Rozchodnik Ostry
• Róża Dzika
• Wrotycz Pospolity