A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

---

SZCZEPIONKI

zawiesiny całych (żywych lub inaktywowanych) bakterii, wirusów lub ich części, które utraciły swoje właściwości chorobotwórcze. Sz. podaje się w celu wywołania odpowiedzi immunologicznej i w ten sposób uzyskania swoistej odporności. Niekiedy po stosowaniu sz. występują niekorzystne odczyny. Sz. podaje się w określonych odstępach czasu. Nie stosuje się ich u osób z obniżoną odpornością i kobiet w ciąży. U dzieci stosuje się w postaci szczepionek żywe, atenuowane wirusy w profilaktyce: odry, świnki, różyczki oraz ospy wietrznej. Sz. te można stosować łącznie w formie Sz. poliwalentnych. Przez okres 6 tyg. po zastosowanym szczepieniu nie powinno stosować się salicylanów. Szczepionka przeciw odrze zawiera żywe, atenuowane wirusy odry. Sz. wykonuje się w dwóch dawkach. Szczepionka przeciwgruźlicza BCG (franc. Bacillus Calmette-Gueriri) przygotowana jest z atenuowanego szczepu Mycobacterium bovis. Jest to szczep prątków gruźlicy bydlęcej otrzymany w 1924 roku przez Calmette i Guerina po 13-letniej hodowli i przeprowadzeniu 230 pasaży w celu osłabienia zjadliwości prątków, przy zachowanej ich immunogenności (zdolności do wywoływania odpowiedzi odpornościowej). Szczepionka BCG jest podawana doustnie, śródskórnie lub podskórnie niemowlętom w 5-10 dniu życia. Daje wysoki stopień odporności na zakażenie gruźlicą i jest podstawą zapobiegania zachorowaniom. Atenuowany szczep prątków gruźlicy stosowany jest jako najskuteczniejsza metoda lecznicza we wczesnych postaciach raka pęcherza moczowego (leczenie bodźcowe w postaci dopęcherzowych wlewek przez 6 tygodni, pobudza odpowiedź immunologiczną). Sz. przeciw adenowirusom typu 4 i 7 podawane są doustnie w kapsułkach. Stosowane są w siłach zbrojnych USA. Sz. przeciw błonicy - wstępnie podawane jest 0,5ml domięśniowo, potem po 6 mies, i dawka przypominająca po 10 latach. Sz. Tę stosuje się jako składnik szczepionki poliwalentnej - di-per-te (dtp), {tac. diphteria-tetanus-pertussis - blonnica-tężec-krztusiec). Sz. przeciw błonicy i tężcowi (di-te, lac. diphteriatetanus) są anatoksynami przy-gotowanymi z Corynebacterium diphtheriae i Costridium tetani. Sz. przeciw krztuścowi złożona jest z fragmentów ścian bakterii Bordetella pertusis. Zawiera ona oczyszczone składniki bakterii krztuśca. Podawana jest wg kalendarza szczepień. Do powikłań poszczepiennych, mogących wystąpić około 7 dni po podaniu szczepionki, należą: gorączka, reakcje uczuleniowe, zap. opon mózgowo-rdzeniowych. Sz. przeciw Haemphillus influenzae typ B jest szczepionką koniugowaną, przygotowaną z oczyszczonej otoczki bakterii Haemphillus Inn-fluenze, połączonej z nośnikiem białkowym. Sz. ta jest skuteczna w zapobieganiu zakażeń u dzieci. Sz. przeciw cholerze - przygotowana jest w formie doustnej, zawiera całe elementy komórkowe Vibrio cholerae. Działanie ochronne utrzymuje się do 3 lat u osób dorosłych, u dzieci szybko opada. Szczepionka podana pozajelitowo daje częściową i krótkotrwałą odporność. Sz. przeciw durowi brzusznemu - zawiera żywe, o zmniejszonej zjadliwości bakterie. Jej skuteczność wynosi 70%. Podawana jest co drugi dzień w 4 dawkach. Zawiera ona żywe bakterie Salmonella typhi. Tetravaccinum - tzw szczepionka poczwórna zawiera antygeny bakterii duru brzusznego i paraduru: Salmonella typu, Salmonella paratyphi A, Salmonella para-typu B, i cholery - Vibrio cholerae. Szczepionka przeciw grypie - Sz. ta zawiera dominujące szczepy wirusów grypy. Zmniejszają one częstość zakażeń wśród szczepionych osób. Sz. uzyskuje się z płynu owodniowego zakażonych zarodków jaj Sz. zawierają całe zabite wirusy lub ich cząstki. Podejmuje się próby podana szczepionki donosowo. Powoduje ona powstanie swoistych przeciwciał wydzielniczych i zapewnia dodatkową odpowiedź immunologiczną indukowaną przez wewnętrzne białka wirusa. Szczepienia zalecane są u osób starszych i z chorobami ukł. oddechowego. Powtarzanie szczepień ma na celu utrzymanie stężenia przeciwciał. Szczepienia przeciw pneumokokom szczepionka wieloważna zawierająca antygeny polisacharydowe 23 typów pneumokoków. Stymulują one wytwarzanie swoistych przeciwciał, co zdecydowanie zmniejsza zachorowalność na zakażenia pneumokokowe. Działanie ochronne utrzymuje się przez kilka lat. Zalecane jest chorym z przewlekłymi schorzeniami serca, płuc, cukrzycą. Nie powinno być stosowane w ciąży. Zapobiega ciężkim zapaleniom płuc, zakażeniom w przebiegu niedokrwistości, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Sz. przeciw poliomyelitis podawana jest w formie doustnej w 3 powtarzanych dawkach. Sz. przeciw śwince - nagminnemu zapaleniu przyusznic jest żywą szczepionką powodującą trwałe uodpornienie u 90% szczepionych. Sz. przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B produkowana jest techniką rekombinowanego DNA. Do uzyskania pełnego stężenia przeciwciał konieczne są 3 dawki podawane domięśniowo. Wstępna dawka zalecana jest w okresie noworodkowym. Wysokie miano przeciwciał uzyskuje się już przy drugiej dawce, co powoduje prawie całkowitą odporność u osób zdrowych. Szczepienie profilaktyczne w WZW są jednak ograniczone wysoką ceną szczepionek. U osób z kontaktu z osobnikiem HBS dodatnim - dzieci matek HBS dodatnich, małżonków współżyjących seksualnie z osobą zakażoną HBS powinny być podane szczepieniom szczególnie w przypadku przerwania ciągłości powłok. Zalecane są też szczepienia wśród personelu medycznego, stomatologicznego, homoseksualistów. Dostępna jest również szczepionka przeciw WZW typu A, jest bezpieczna i skuteczna. Szczepionka przeciw zakażeniom HCV jest w trakcie badań. Szczepienia podróżnych stosowane są u osób wyjeżdżających do rejonów oendemicznych zakażeniach.W Polsce szczepienia takie wykonują stacje sanitarno-epidemiologiczne.Szczepionka Delbeta-szczepionka wprowadzona we Francji przez Paula Delbeta. Działa nieswoiście bodźcowo stymulując powstawanie przeciwciał przeciw użytym w szczepionce bakteriom. Szczepionka składa się z bulionowej mieszanki zabitych paciorkowców, gronkowców oraz pałeczek ropy błękitnej. Po wstrzyknięciu wywołuje stany gorączkowe. Stosowana w stanach ropnych, szczególnie w laryngologii. Autoszczepionka (szczepionka własna) - należy do grupy szczepionek inaktywowanych - produkowana z wyosobnionych, z ogniska zakażenia bakterii namnożonych następnie w odpowiednich pożywkach. Inaktywujesięje najczęściej metodą termiczno-chemiczną (formalina i łaźnia wodna o temperaturze 70°C przez 60-90 minut). Po jej zastosowaniu odporność na wyizolowane szczepy bakteryjne trwa około 2 lat. Przed podaniem sprawdza się jej toksyczność wstrzykując ją śródskórnie królikowi.