A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

---

REHABILITACJA

usprawnianie lecznicze, kompleksowe, zespołowe działanie w odniesieniu do osób niepełnosprawnych fizycznie i psychicznie (na skutek wad wrodzonych, schorzeń, urazów), które ma na celu przywrócenie tym osobom pełnej lub maksymalnej możliwej do osiągnięcia sprawności fizycznej i psychicznej, zdolności do pracy i zarobkowania oraz zdolności do brania czynnego udziału w życiu społecznym. Innymi słowy R. jest procesem wykształcenia lub przywracania sprawności fizycznej i psychicznej osobie, która tego potrzebuje dla uzyskania i możliwości włączania się w czynne życie zawodowe i społeczne. R. jest więc procesem medyczno-społecznym. R. (iac. re - znów, na nowo, przeciw; habilis - sprawny, należyty, stosowny) stała się współcześnie nieodzowną składową rozwoju socjalnego każdego nowoczesnego kraju. Za twórcą współczesnej R. uważa się prof. Ruska, który w 1947r. utworzył Ośrodek Rehabilitacji i Medycyny Fizykalnej w Nowym Jorku oraz prof. Degę z Poznania, który w 1948r. otworzył Oddział Rehabilitacji przy Klinice Ortopedii Uniwersytetu Poznańskiego. Prof. Rusk uznawał R. za trzecią fazę procesu leczniczego (po rozpoznaniu i podstawowym leczeniu). Polska koncepcja R. uznaje ją za integralną część podstawowego leczenia i charakteryzuje jej cztery właściwości: powszechność, wczesność (już w okresie podstawowego leczenia), kompleksowość i ciągłość. Inaczej prowadzona jest R. w chorobach układu ruchu (stąd wywodzi się klasyczna teoria R.), a inaczej w chorobach serca, układu oddechowego, neurologicznych i innych. Podstawowym środkiem R. u chorych ze schorzeniami ortopedycznymi są ćwiczenia w postaci gimnastyki, terapii zajęciowej i psychoterapia. Pomocniczymi środkami leczniczymi są: fizykoterapia, zaopatrzenie ortopedyczne (aparaty, protezy, sprzęt pomocniczy do samoobsługi), środki farmakologiczne i korekcyjne zabiegi operacyjne. Ćwiczenia fizyczne (kinezyterapia) to najbardziej fizjologiczna droga postępowania w usprawnianiu leczniczym. Oprócz zabiegów leczniczych człowiek niepełnosprawny potrzebuje pomocy w usunięciu obiektywnych przeszkód w jego fizycznym i społecznym otoczeniu, utrudniających mu adaptację do niepełnosprawności i pełną R. Pomoc tego rodzaju jest udzielana poprzez działania różnych instytucji samorządowych, ogólnopaństwowych, charytatywnych, fundacjia jej celem jest stworzenie takich warunków by osoba niepełnosprawna mogła powrócić do pełnizdrowia, a w wypadku braku takiej możliwości wykształciła mechanizmy kompensacyjne, które zastąpiłyby utracone funkcje organizmu. Tak rozumiana R. powinna umożliwić szybki powrót osoby niepełnosprawnej do rodziny i całego społeczeństwa. Osiągnięcie tego celu możliwe jest poprzez realizację zadań R. leczniczej, zawodowej i społecznej. Motorem R. społecznej i zawodowej staje się wieloaspektowa, wczesna R. lecznicza. Procesem naturalnym w rozwoju społeczeństwa powinna być pełna integracja osób sprawnych i niepełno-sprawnych. Ta wielowątkowość pojęcia R. nabiera szczególnego znaczenia w przypadku osób po skomplikowanych, wielonarządowych urazach, ze schorzeniami prowadzącymi do dysfunkcji wielu organów, z trwałymi uszkodzeniami narządów, czy chorobami przewlekłymi. W R. leczniczej (medycznej) rozumie się proces leczenia, który umożliwia przyspieszenie procesu naturalnej regeneracji i zmniejszenia fizycznych i psychicznych następstw choroby. Stały rozwój nowoczesnych technik diagnostycznych, leczniczych, stała kontrola procesu leczniczego, regeneracyjnego pozwala na ograniczenie skutków trwania choroby. R. lecznicza musi stymulować cały proces leczniczy głównie poprzez aktywność ruchową i psychiczną. R. psychiczna pozwala zachować osobie niepełnosprawnej wiarę w poprawę sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i społecznej. W przypadku trwałej utraty niektórych funkcji organizmu, odpowiednie postępowanie psychologiczne musi doprowadzić do poznania i zaakceptowania swojego kalectwa. W leczeniu poważnych zwłaszcza trwałych uszkodzeń morfologicznych lub utraty funkcji organizmu włączane są elementy kompensacyjne i adaptacyjne. Kompensacją nazywamy proces, który wyzwala naturalne możliwości zastępcze, jakie istnieją w każdym organizmie żywym. Jest to zdolność zastępowania na drodze odtwarzania utraconych funkcji poprzez częściowo uszkodzony narząd lub całkowite przejęcie tej funkcji przez inny zdrowy narząd (zdolność do całkowitego lub częściowego wyrównania skutków działania czynników szkodliwych). Adaptacją nazywamy umiejętność dostosowania się człowieka do warunków socjalnych, stanu morfologicznego, który trzeba przyjąć za utrwalony. Adaptacja umożliwia więc przystosowanie się do zmniejszonej sprawności ważnych narządów w następstwie choroby lub urazu. Za najważniejsze w procesie adaptacyjnym uważa się uzyskanie samodzielności życiowej tej szeroko rozumianej, a więc zarówno w czynnościach dnia codziennego, jak i czynnościach zawodowych, społecznych i rodzinnych. R. społeczna jest procesem, który zmierza do przywrócenia samodzielności społecznej osobie, która jest jej pozbawiona, a tym samym znajduje się poza nawiasem normalnego życia społecznego. Każdy członek społeczności ma prawo korzystać ze zdobyczy, jakie to społeczeństwo wypracowało. R. społeczna obejmuje też edukację osób zdrowych w zakresie koniecznym dla zrozumienia potrzeb niepełnosprawnych i akceptacji ich jako normalnych pełnoprawnych członków społeczeństwa (likwidacja wszelkich barier w życiu codziennym i zawodowym). R. zawodowa zajmuje się przywróceniem zdolności do aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. Możliwości zarobkowania, twórczego działania są naturalną potrzebą człowieka. Rolą R. zawodowej jest, więc zrealizowanie tego postulatu poprzez naukę zawodu możliwego do wykonywania przy panującej dysfunkcji inwalidy (reorientacja zawodowa, kształcenie dzieci i młodzieży od podstaw w zakresie pracy zawodowej, odpowiednie przystosowanie stanowisk pracy dla ludzi niepełnosprawnych, tworzenie warunków pracy chronionej, a w szczególnie trudnych sytuacjach stworzenie warunków do pracy chałupniczej).