RDZEŃ KRĘGOWY

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z


RDZEŃ KRĘGOWY

fragment ośrodkowego układu nerwowego zawarty w kanale kręgowym kręgosłupa. Ma wydłużony walcowaty kształt z wrzecionowatymi poszerzeniami (zgrubieniami) w okolicy szyjnej i lędźwiowej. Zaczyna się poniżej skrzyżowania piramid, na wysokości otworu owalnego czaszki, na jej podstawie, kończy się stożkowato tzw. stożkiem rdzeniowym na wysokości drugiego kręgu lędźwiowego. Długość R. wynosi około 45 cm. Jest, tak jak mózg, otoczony trzema oponami. Ta bardzo delikatna i skomplikowana struktura jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania całego ludzkiego organizmu. Działa jako dwukierunkowy system przekaźnikowy komunikujący mózg z obwodowym układem nerwowym. Na powierzchni R. widoczne są podłużne bruzdy, dzielące go na sześć sznurów. Z przodu znajduje się szczelina dzieląca go na dwie symetryczne części. Z tyłu także znajduje się dość głęboka bruzda będąca lustrzanym odbiciem przedniej bruzdy. R. tak jak mózg, jest także zlateralizowany, to znaczy ma swoją część prawą i lewą, z tym, że są to w pełni symetryczne, jednakowe połowy. R. ma budowę segmentową. Wyróżnia się w nim 31 par odcinków, tzw. neuromerów: 8 szyjnych (C1-C8), 12 piersiowych (Th1-Th12), 5 lędźwiowych (L1-L5), 5 krzyżowych (S1-S5) i 1 guziczny (CO), z którymi łączy się 31 par nerwów rdzeniowych - szyjnych, piersiowych, lędźwiowych, krzyżowych i guzicznego. Na przekroju poprzecznym R. widoczne są skupiska komórek nerwowych (istota szara), które zajmują centralną część rdzenia. Istota szara ułożona jest w kształcie litery H, tworząc rogi tylne (grzbietowe) i rogi przednie (brzuszne). Do rogów grzbietowych dochodzą korzenie grzbietowe nerwów rdzeniowych (każdy składa się z 5-10 pęczków włókien nerwowych), które pośredniczą w przekazywaniu pobudzeń czuciowych. W korzeniach tylnych, niedaleko od powierzchni rdzenia, już poza blaszką opony twardej, w otworach międzykręgowych znajdują się zwoje rdzeniowe. Korzenie nerwów lędźwiowych, krzyżowych i nerwu guzicznego tworzą gruby pęczek, otoczony oponą twardą, biegnący ku dołowi, zwany końskim ogonem. W rogach przednich zgrupowane są neurony ruchowe, których wypustki unerwiają komórki mięśniowe tworząc korzenie brzuszne nerwów rdzeniowych. Zewnętrzną warstwę R. stanowi istota biała utworzona z włókien nerwowych (drogi nerwowe, wstępujące i zstępujące, łączące R. wstępująco i zstępująco z wszystkimi strukturami mózgowia). Kora R. ma swoją reprezentację ruchową w rogach przednich. Jej własna aktywność powoduje niekontrolowany, mimowolny ruch grup mięśniowych (np. kończyn) oparty na prostych odruchach. Ta aktywność jest jednak stale modyfikowana przez korę mózgu oraz układy podkorowe i móżdżek. Pobudzenia powstałe w tych strukturach biegną zstępującymi drogami nerwowymi, z których największe znaczenie mają drogi korowo-rdzeniowe (piramidowe) w sznurach przednich (piramidach) istoty białej rdzenia, dzięki którym człowiek może wykonywać skomplikowane ruchy dowolne. Nie mniej ważne są drogi pozapiramidowe, którymi biegną do rdzenia kręgowego pobudzenia powstałe w jądrach podkorowych. Ich wpływ na motorykę nie jest uświadomiony, nie podlega woli człowieka, polega z grubsza na korygowaniu ruchów dowolnych, czyniąc je płynnymi, dostosowując zakres ruchu do przyjętych wcześniej zamiarów. Na granicy rdzenia przedłużonego piramidy (drogi korowordzeniowe) krzyżują się, co oznacza, że prawa półkula sprawuje nadzór nad aktywnością neuronów rogu (słupa) przedniego lewego, lewa półkula kontroluje zaś aktywność neuronów prawego rogu (słupa) przedniego. Reprezentacja czuciowa rdzenia mieści się w rogach tylnych, do których dopływają bodźce z obwodu. Wstępnie jednak docierają do neuronów zwojów rdzeniowych umieszczonych poza rdzeniem. Stamtąd, po wniknięciu do rdzenia, sznurem tylnym pobudzenia zdążają do wszystkich struktur mózgowia, które rejestrują i przetwarzają pobudzenia czuciowe (dotyku, ucisku, bólu, temperatury, wibracji, czucia głębokiego), zwłaszcza zaś do pól czuciowych kory (drogi rdzeniowo-korowe). Ze względu na swoje funkcję i delikatną strukturę R. musi być szczególnie chroniony. Podstawową osłonę stanowi kręgosłup. Do elementów stabilizujących i chroniących należy zaliczyć również opony (twardą, pajęczy-nówkę, miękką), płyn mózgowo-rdzeniowy oraz więzadła ząbkowane. Taka osłona gwarantuje R. prawidłową pozycję w kanale kręgowym. W wyniku ruchomości struktur kręgosłupa, szczególnie szyjnych, R. również się przemieszcza ulegając ciągłym naprężeniom. Pomiędzy oponą twardą i pajęczą znajduje się przestrzeń wypełniona płynem rdzeńiowo-mózgowym. W okolicy lędźwiowej ta przestrzeń jest dość łatwo dostępna; można się do niej dostać cienką igłą i pobrać nieco płynu do badania lub podać leki np. znieczulające. Uszkodzenie lub zniszczenie tkanek rdzenia prowadzi do poważnych, nieodwracalnych zmian. Uszkodzenia najczęściej występują w wyniku urazów mechanicznych, może, więc dojść do ucisku, zmiażdżenia, a nawet anatomicznego przerwania rdzenia. Jednak podstawową przyczyną uszkodzeń jest zaburzenie jego ukrwienia. Nawet niewielki, ale długotrwały ucisk doprowadza do niedokrwienia i niedotlenienia, a w końcowym stadium do martwicy centralnej R. Kiedy uszkodzenie się dokona R., dopływ informacji od miejsca uszkodzenia w dół jest przerwany. Brak jest wtedy poleceń dla kończyn górnych, kończyn dolnych i innych części ciała, co będzie przeszkadzać pacjentowi w przemieszczaniu się a nawet i utrudniać oddychanie. Uszkodzenia rdzenia kręgowego są klasyfikowane jako zupełne albo niezupełne. Zupełne uszkodzenie rdzenia kręgowego powoduje całkowitą stratę funkcji i czucia poniżej poziomu uszkodzenia (zwykle odpowiadającemu poziomowi złamania kręgosłupa). W niezupełnym uszkodzeniu R. występuje częściowa strata funkcji albo czucia. Uszkodzenie dróg nerwowych powoduje zaburzenia w pracy nerwów układu współczulnego i przywspółczulnego, które działają antagonistycznie. Nerwy układu przywspółczulnego powodują rozszerzenie naczyń krwionośnych i zwolnienie czynności serca. Innymi objawami pobudzenia układu przywspółczulnego jest zwężenie źrenic, obniżenie ciśnienia krwi, wzmożenie perystaltyki jelit, obniżenie zużycia tlenu i przemian podstawowych oraz zmniejszenie poziomu glukozy w krwi. Przy przewadze układu współczulnego zauważamy poszerzenie źrenic, przyspieszenie tętna wraz z podwyższeniem ciśnienia tętniczego, zwolnienie perystaltyki jelit, zwiększenie zużycia przez organizm tlenu i wzrost przemian podstawowych. Po urazie kręgosłupa, rdzenia kręgowego lub urazie czaszkowo-mózgowym dochodzić może do uszkodzeń układu autonomicznego. Pojawiają się wtedy zakłócenia w funkcjonowaniu organizmu, które charakteryzują się następującymi zaburzeniami: naczynioruchowymi (objawami są np. zblednięcie powłok, zasinienie, przekrwienie); potowy-dzielniczymi (nadmierne pocenie w pewnych obszarach ciała lub brak potu); troficznymi (pojawienie się obrzęków, owrzodzeń, zmian skórnych i paznokci); bólami kończynowymi, trzewnymi i głowy; gospodarki wodno-elektrolitowej, metabolizmu oraz wewnątrzwydzielnicze; termoregulacji (np. hipotermia, hipertermia) oraz snu. Nawet porażenie dotyczące jedynie kończyn dolnych I połowicze, paraplegia) poza ciężkim kalectwem powoduje zaburzenia w oddawaniu moczu i stolca, utratę potencji oraz poważne powikłania prowadzące do rozwoju stanów septycznych i zgonu. Stąd nawet niezbyt rozległe uszkodzenia R. powodują ciężkie ograniczenia funkcjonalne, pogarszają jakość i skracają długość życia. Powyższe fakty są jeszcze bardziej oczywiste w porażeniach czterokończynowych (tetraplegia). Stosunkowo częste są wady rozwojowe R., prowadzące niekiedy do zgonu lub kalectwa (—> rozszczep kręgosłupa).
Wiele chorób zwyrodnieniowych ośrodkowego układu nerwowego, jak również nowotworów może rozwijać się w R., prowadząc do postępującego kalectwa i zgonu.









Strona niezależnego Dystrybutora nie jest własnością firmy Akuna Polska Sp. z o.o., która nie
ponosi odpowiedzialności za informacje na niej podane.