A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

---

POŁYKANIE

jest złożonym procesem ruchowym (częściowo odruchowym) pod kontrolą układu nerwowego prowadzącym do przesunięcia pokarmu, zarówno płynnego, jak i stałego z jamy ustnej do żołądka. Wyróżnia się trzy fazy R: ustną, gardłową i przełykową. Faza ust-na ma charakter dowolny (pod pełną kontrolą woli) i trwa około 0,3 s. Pokarm rozdrobniony i zmieszany ze śliną (żucie) zostaje umieszczony na języku, który przyjmuje kształt łyżeczkowaty. Dzięki współdziałaniu policzków, języka i podniebienia kęs zostaje przesunięty do gardła. Podrażnienie gardła powoduje uniesienie podniebienia miękkiego (zamknięcie jamy nosowej), zbliżenie łuków podniebiennych (oddzielenie gardła od jamy ustnej) oraz uniesienie krtani z zamknięciem nagłośni (zamknięcie dróg oddechowych zapobiegające zachłyśnięciu). W fazie gardłowej pokarm przesuwa się przez gardło dzięki skurczom okrężnych mięśni gardła (zwieracze górny, środkowy i dolny) i równoczesnemu rozluźnieniu zwieracza gardłowo-przełykowego. Te kolejne skurcze i rozkurczę składają się na falę perystaltyczną wędrującą ku dołowi z prędkością około 5-10cm/s. Po zakończeniu tej fazy (około 1,5 s), krtań wraca na swoje miejsce i powraca drożność dróg oddechowych. Podczas fazy przełykowej, kęs przechodzi przez przełyk dzięki kontynuacji gardłowej faliperystaltycznej. Koordynacja mięśniowa zapewniona jest dzięki impulsom z gardła przetwarzanych w ośrodku potykania znajdującym się w tworze siatkowatym pnia mózgu. Ośrodek ten może być pobudzany lub hamowany przez wyższe ośrodki nerwowe, co sprawia wrażenie dowolnej kontroli. Fala perystaltyczna wywołuje naprzemienne zmiany ciśnienia w poszczególnych odcinkach przełyku, z okresowym zaciskaniem zwieraczy, powodując jednokierunkowe przesuwanie się kęsa. Zaburzenia połykania to dysfagia odczuwana jako trudności w połykaniu, czasem w połączeniu z bólem. Zazwyczaj chory skarży się, że jedzenie utkwiło mu w przełyku. Przyczyną mogą być uszkodzenia przełyku (zbliznowacenie po oparzeniu lub owrzodzeniach, rak) prowadzące do jego zwężenia i dające trudności szczególnie przy połykaniu pokarmów stałych. Zaburzenia czynności ruchowej przełyku powodują utrudnienia w przełykaniu wszelkich pokarmów (płynnych i stałych). Zaburzenia ruchowe ze strony gardła mogą być przyczyną D., najczęściej w przebiegu chorób neurologicznych lub chorób mięśni (dystrofia mięśniowa, zapalenie skórno-mięśniowe, nużliwość mięśni, uszkodzenia centralnego układu nerwowego). Przyczyną przełykową jest najczęściej kurcz wpustu (achalazja) i twardzina. D. jest czasami mylona z gałką histeryczną, dolegliwością odczuwaną jako stała obecność w gardle lub przełyku ciała obcego, nie związana z połykaniem. Najczęściej wywoływana jest zaburzeniami emocjonalnymi. Wyróżnia się 4 stopnie dystagii: możliwość połykania pokarmów stałych; możliwość połykania tylko pokarmów rozdrobnionych; możliwość połykania tylko płynów; całkowity brak możliwości jedzenia lub połykania (nawet śliny) czyli afagia.