A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

---

PARANOJA

obłęd; psychoza złożona z wyraźnie usystematyzowanych urojeń różnej treści, przebiegająca bez rozpadu struktury osobowości i osłabienia intelektu, w szczególności bez schizofrenicznych zaburzeń afektu. R może być psychozą endogenną (konstytucjonalną) i pochodzenia reaktywnego (wywołana czynnikami psychospołecznymi). Etiologia R endogennej nie jest znana. Brane są pod uwagę trzy podstawowe czynniki (triada paranoiczna): szczególna struktura osobowości (wrażliwość, pamiętliwość, łatwość przyjmowania urazy, połączenie poczucia własnej wartości z kompleksami), przeżycia wczesnodziecięce i czynniki środowiskowe. R endogenna rozpoczyna się zwykle około 40r.ż., dotyczy częściej kobiet, rozwija się powoli, niedostrzegalnie dla najbliższego otoczenia. Pierwszym sygnałem może być niezrozumiała dla otoczenia próba samobójstwa, znane są też przypadki wielokrotnych morderstw. Objawami są usystematyzowane urojenia, których treść odpowiada postaci R, nastrój z cechami nieufności, podejrzliwości i niezadowolenia. Chorzy są czujni, kontrolują starannie swoje wypowiedzi, ich zainteresowania koncentrują się wyłącznie wokół spraw związany z systemem urojeniowym, co doprowadza do zubożenia osobowości. R endogenna przebiega w dwóch podstawowych postaciach: jako obłęd ksobny (chory odnosi do siebie wydarzenia rozgrywające się wokół niego np. wchodząc do sklepu dostrzega, że wszyscy milkną na jego widok lub uśmiechają się porozumiewawczo, wymieniają słowa i dyskretne znaki, ludzie sprawiają wrażenie, że coś
0 nim wiedzą, znają jego myśli, ale udają, iż nie jest on przedmiotem zainteresowania; urojenia mogą dotyczyć np. artykułów w prasie, czy audycji radiowych i telewizyjnych chory odczytuje między wierszami aluzje pod swoim adresem) obłęd prześladowczy (chory ma przeświadczenie, że jest prześladowany, wyraźnie przy tym wskazuje, kto szkodzi jemu i jego rodzinie, chce pozbawić go zdrowia, otruć, okraść, a liczba osób uwikłanych może sięgać setek, niejednokrotnie chory na każdym kroku spotyka osoby śledzące lub czyhające na niego). Uważa się R za chorobę trudną do wyleczenia, udaje się zwykle zmniejszyć nasilenie zaburzeń.