A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

---

ODRUCH

mimowolna odpowiedź ustroju na bodźce działające w różnorodnych sytuacjach. Jest to odpowiedź narządu wykonawczego (efektora) na bodziec działający na narząd odbiorczy (receptor) za pośrednictwem narządu nerwowego.
Odruchy są czynnością ruchową służącą sprawnemu współdziałaniu poszczególnych części ustroju i przystosowaniu go do warunków środowiska. Anatomiczne podstawy odruchu stanowi łuk odruchowy polegając}' na przekazywaniu hamujących i tonujących bodźców z wyższych poziomów układu ośrodkowego. Jest to najkrótsza anatomiczna droga nerwowa od miejsca zadziałania bodźca do miejsca wystąpienia odpowiedzi odruchowej. Na podstawie miejsca i zadziałania bodźca odróżnia się odruchy własne i obce oraz odruchy fizjologiczne i patologiczne występujące w warunkach prawidłowych i chorobowych. Badanie odruchów stanowi najważniejszą metodę badania przedmiotowego w neurologii klinicznej. Odruchy własne (proprioceptywne) cechuje je umiejscowienie układu odbiorczego i wykonawczego w tym samym narządzie, mięśniu. Odruchami własnymi są wszystkie odruchy ścięgnowe, kostne, okostnowe i stawowe. Uderzenie w ścięgno powoduje szybkie rozciągnięcie mięśnia z następowym jego skurczem i skróceniem. Każdy mięsień ma swój odruch własny charakteryzujący się różnym czasem utajenia reakcji, niezależnym od siły bodźca. Odruchy własne mogą być fizjologiczne tzn. obecne u ludzi zdrowych i patologiczne, wyzwalane przez proces chorobowy. Mogą być one symetryczne, o normalnej sile, osłabione lub wzmożone. Odruchy własne wywoływane są łatwo i są porównywalne w tych samych warunkach. W ocenie siły odruchu bierze się pod uwagę różnice osobnicze, stan psychiczny chorego i jego wiek. Odruchy obce (eksteroceptywne) nie są wywołane bodźcami, które drażnią zakończenia nerwowe, w kurczącym się w odpowiedzi mięśniu. Bodziec ten działa na receptory w skórze, błonach śluzowych oraz narządach zmysłów wzroku, słuchu, węchu. Odruchy te fizjologicznie służą obronie i przystosowaniu organizmu do reakcji na bodźce zewnętrzne. Pod wpływem stanów chorobowych odruchy ulegają osłabieniu, a nawet zanikaniu. Odruch gardzielowy wymiotny; polega na wywołaniu odruchu wymiotnego w następstwie drażnienia tylnej ściany gardła. Może być nieobecny u ludzi zdrowych. Odruchy patologiczne występują w wyniku uszkodzenia komorowo rdzeniowego, uszkodzenia dróg nerwowych. Następstwem tego jest brak hamującego działania ośrodków mózgowych (wyższych) i niekontrolowane działania odruchów z rdzenia kręgowego. Przykładem jest odruch Babińskiego (podeszwowy). Odruch podniebienny - fizjologiczny odruch skórny dotknięcie szpatułką podniebienia miękkiego i języczka wywołuje uniesienie podniebienia miękkiego. Całkowity brak reakcji świadczy o zmianach chorobowych. Odruch rogówkowy - skurcz mięśnia okrężnego oka z częściowym lub całkowitym zamknięciem powiek jako wyraz podrażnienia rogówki. Odruchy toniczne odruchy związane ze zmianami prostowania, zmianami napięcia mięśnia, rozciągające, utrwalające, podtrzymujące. Odruchy te występują w porażeniach połowiczych pochodzenia mózgowego. Odruchy wegetatywne w obrębie układu nerwowego wegetatywnego. Do odruchów tych zalicza się odruchy źreniczne, naczynioruchowe, potowe, pęcherzowy, odbytnicze i płciowe. Odruchy źreniczne reakcja na światło w postaci zwężenia źrenicy, w momencie oświetlenia oka wskutek skurczu mięśnia zwieracza źrenicy unerwionego przez nerw okoruchowy. Do odruchów źrenicznych należy reakcja na zbieżność - zwężenie źrenicy jako stały objaw towarzyszący ustawieniu gałek ocznych w pozycji zbieżnej (w stronę nosa).