MÓZG

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z


MÓZG

jest często nazywany biokomputerem, jednakże obok gromadzenia i przetwarzania informacji M. może dodatkowo myśleć, wyciągać wnioski, odczuwać emocje, marzyć. Jest główną częścią mózgowia. Funkcjonuje dzięki przepływowi impulsów elektrycznych i chemicznych. W obrębie M. impulsy przemieszczają się z prędkością 400 km/godzinę. Jest on aktywny przez całe życie, choć aktywność zmniejsza się podczas snu. Jest miękkim, szaro-żółtym narządem w kształcie orzecha włoskiego o mocno pofałdowanej powierzchni. Fałdy (zakręty) stanowią zakręty są rozdzielone bruzdami i głębszymi szczelinami. Bruzdy rozdzielają też poszczególne płaty na które podzielona jest kora mózgowa. Pofałdowanie powierzchni umożliwia jej zwiększenie bez równoczesnego znaczącego wzrostu objętości, tym samym najbardziej spośród naczelnych pofałdowany mózg człowieka nie wymaga ogromnej mózgoczaszki dla jego pomieszczenia. Waży około 2% wagi ciała. Około 90% z tego przypada na
2 duże półkule mózgowe leżące na móżdżku
i rdzeniu przedłużonym, przechodzącym z czaszki w rdzeń kręgowy. M. i rdzeń kręgowy pokryte są błonami oponami mózgowo-rdzeniowymi, które podobnie jak znajdujące się wewnątrz półkul komory zawierają płyn mózgowo-rdzeniowy. M. zbudowany jest z około 10 miliardów komórek nerwowych (neuronów) tworzących istotę szarą (kora mózgu), a ich wypustki istotę białą. Istota szara, czyli kora mózgowa okrywa całą powierzchnię mózgu warstwą grubości 1,5 do 5mm. W okresie czynności kory mózgu, w stanie czuwania powstają w niej wahania potencjału elektrycznego. W korze mózgu znajduje się 9 mi-liardów komórek nerwowych. Posiada ona budowę warstwową, charakteryzującą się warstwami bogatymi i ubogimi w komórki nerwowe, wyróżnia się 6 warstw. Kora mózgu podzielona jest funkcjonalnie na trzy rejony: pola czuciowe, do których dociera pobudzenie z narządów zmysłów, pola ruchowe, kontrolujące zależne od woli czynności ruchowe oraz pola kojarzeniowe (asocjacyjne), pośredniczące pomiędzy ośrodkami czuciowymi i ruchowymi oraz kierują procesem myślenia, uczenia się, mową, pamięcią, osądami oraz cechami osobowości. Na podstawie badań histologicznych opracowano mapę pól kory mózgowej i oznaczono je cyframi. Wszystkie pola mają bezpośrednie połączenia dośrodkowe i odśrodkowe ze wzgórzem oraz z niższymi częściami ośrodkowego układu nerwowego, a także z innymi polami kory. W korze mózgowej zaczynają się dwa równoległe układy dróg zstępujących - układ piramidowy i pozapiramidowy. Są one różne pod względem czynnościowym. W obrębie pola ruchowego (kora ruchowa) znajdują się obszary reprezentujące ośrodki ruchowe dla poszczególnych części ciała. Od nich odchodzą świadome pobudzenia ruchowe. Wielkość obszarów kory odpowiadających poszczególnym częściom dala jest proporcjonalna do zakresu kontroli ruchowej sprawowanej nad nimi. Obok tych ośrodków w korze mózgowej znajdują się ośrodki korowe wtórne odpowiadające za ruch planowy, uporządkowany. Do wtórnych ośrodków należy też ośrodek ruchowy mowy. Znajduje się on u praworęcznych w lewej półkuli mózgu, a u leworęcznych w prawej. Kora czuciowa -w korze mózgowej znajdują się pola czucia świadomego i pola czuciowe dodatkowe. Pole czuciowe prawie całkowicie pokrywa się z polem ruchowym. Kora czuciowa pośredniczy w uświadamianiu czucia powierzchniowego i głębokiego, ale też gromadzi spostrzeżenia czuciowe. Najwięcej miejsca u człowieka zajmują pola kojarzeniowe, gdzie ogromna liczba docierających impulsów ulega integracji do postaci znaczącej informacji, która inicjuje właściwą reakcję organizmu. Neurony istoty szarej i ośrodków podkorowych (w głębszych strukturach M.) otrzymują informacje z narządów zmysłów (oczy, uszy, nos, skóra, język) oraz wszystkich narządów wewnętrznych, ścięgien, mięśni i kości, komunikują się też pomiędzy sobą. Otrzymane impulsy z poza M. zostają przekazane do odpowiednich obszarów odbiorczych. Do ośrodków zmysłów
zaliczamy pola wzrokowe (ośrodek wzrokowy w płacie potylicznym), otrzymują one obrazy odebrane przez siatkówkę. W okolicach kory wzrokowej zlokalizowane są obszar)' pamięci wzrokowej, dlatego korę tę dzielimy na obszar spostrzegania i zapamiętywania. Przy wypadnięciu czynności spostrzegania występuje ślepota prawdziwa. Kora słuchowa, ośrodek słuchowy, leż)' na górnej powierzchni płata skroniowego. Występują tu pola spostrzegania i zapamiętywania. Uszkodzenie pierwszego z nich prowadzi do głuchot)' prawdziwej (głuchoty korowej). Z polem pamięci korowej powiązany jest ściśle ośrodek czuciowy mowy Wernickiego, w którym nagromadzone są obszary pamięci słuchowej, znaczenie słów (obraz pamięciowy słyszanego słowa). Zniszczenie ośrodka czuciowego mowy powoduje afazję, chory nie może prawidłowo mówić. Ośrodki korowe dla zmysłu powonienia i smaku, nie są jednoznacznie zlokalizowane. Istota biała mózgu to składnik półkul mózgowych, rozmieszczony podkorowo, złożona jest z mielinowych aksonów komórek nerwowych, łączących różne obszary mózgu. Włókna te ułożone są w wiązki (drogi nerwowe), a są to włókna dośrodkowe, odśrodkowe, asocjacyjne i spoidłowe. Funkcją istoty białej jest łączenie neuronów wewnątrz tej samej półkuli, łączenie półkuli prawej i lewej oraz łączenie półkul z pozostałymi częściami mózgu i rdzenia kręgowego.Regulacyjna funkcja mózgu wykonywana jest dzięki przekazywaniu pobudzeń poprzez nerwy do wszystkich narządów, a poprzez hormony tropowe przedniego płata przysadki mózgowej reguluje czynność wszystkich gruczołów wydzielania wewnętrznego. Ośrodkiem regulującym wszystkie podstawowe funkcje organizmu oraz przysadkę jest podwzgórze, będące źródłem takich uczuć, jak: głód, pragnienie, senność i emocje. W obrębie M. wykryto odrębne strefy spełniające określone funkcje - ośrodki. U ludzi podobnie, jak u innych kręgowców M. składa się z 3 podstawowych jednostek funkcjonalnych. Przodomózgowie zajmu-je się głównie przetwarzaniem informacji otrzymywanych z narządów zmysłów i w toku ewolucji uległo największemu rozwojowi stając się najbardziej złożonym i coraz ważniejszym ośrodkiem interpretowania informacji przesyłanych ze zmysłów i podejmowania decyzji. U ludzi na przodomózgowie przypada 80% objętości mózgu, a jego rozwój spowodował uwypuklenie czoła tak charakterystyczne dla naszego gatunku. Śródmózgowie jest zbudowane przede wszystkim z włókien nerwowych łączących pozostałe dwa obszary mózgu. W tyłomózgowiu znajdują się obszary odpowiedzialne za równowagę i ko-ordynację pracy mięśni oraz nerwy przekazujące informacje z głównych narządów organizmu. Czynnościowo M. dzieli się na 3 jednostki. U podstawy M. znajduje się pierwsza składająca się z: tworu siatkowatego, pnia M., śródmózgowia, wzgórza i podwzgórza. Twór siateczkowaty stanowi centralę łączności, a także źródło mocy mózgu (pobudza gotowość czynnościową rozległych obszarów kory i podkorowych). Każdy z neuronów jest zanurzony w plątaninie włókien nerwowych i otrzymuje ciągły strumień informacji od narządów zmysłów i sam z kolei wysv4a impulsy do kory M. W ten sposób utrzymuje świadomość. Zmniejszenie aktywności tworu siateczkowatego powoduje senność, halucynacje itp. Umożliwia odzyskanie świadomości po przebudzeniu. Pień mózgu zawiera ośrodki odpowiedzialne za kontrolowanie zautomatyzowanych czynności organizmu. Jest także łącznikiem po-
między półkulami mózgu (siedziba intelektu), a wzgórzem i układem limbicznym, który wpływa na rytmy biologiczne, odczuwanie przyjemności i obawę przed karą (ciało migdałowate). Wzgórze przesiewa i porządkuje informacje z narządów zmysłów i tworzy świadomość takich odczuć jak ból, dotyk, zimno i ciepło. Podwzgórze współuczestniczy w wielu procesach, kontrolując wiele długotrwałych czynności (np. wzrost - dzięki kontroli przysadki i gruczołów dokrewnych), uczynnią autonomiczny układ nerwowy, zarządzający niezbędnymi do życia funkcjami, nad którymi świadoma kontrola jest znikoma (np. ruchy przewodu pokarmowego, wydzielanie śliny i łez), odgrywa decydującą rolę w sytuacjach stresowych w przygotowaniu do ucieczki lub walki, jest też źródłem naszych uczuć i elementarnych pragnień: zaspokojenie głodu, pragnienia i seksu. Druga jednostka czynnościowa składa się z tylnych części półkul mózgowych. W nich znajdują się ośrodki odbierania, przetwarzania i magazynowania informacji z zewnątrz, przekazywanych za pośrednictwem narządów zmysłów. W każdym ośrodku neurony wykazują wysoką specjalizację w stosunku do impulsów, na które reagują. Na przykład neurony w pierwotnych ośrodkach wzrokowych reagują wyłącznie na informacje dotyczące intensywności lub odcieni kolorów albo faktury i krzywizn powierzchni. Stąd wysyłane są sygnały do wtórnych ośrodków wzroku, które tłumaczą, interpretują i łączą dane ze sobą jak układankę, w celu utworzenia wzorów i form kształtujących naszą świadomość wizualną. Duże rejony mózgu położone w głębi półkul M. (ośrodki podkorowe) są podejrzewane o związki z różnymi typami pamięci, natomiast sposób, w jaki M. dokonuje selekcji, organizacji i magazynowania informacji jest nadal nieznany. Trzecia jednostka obejmuje przednia część półkul mózgowych. Znajdują się tu ośrodki odpowiedzialne za kierowanie naszymi czynnościami w analogiczny sposób, w jaki oprogramowanie komputera bezpośrednio determinuje pracę monitora czy drukarki oraz efekty ich pracy. Stąd nerwy prowadzą do mięśni i pobudzają je do skurczów skutkujących ruchami różnych części ciała. Obydwie półkule M. wykonują różne zadania (asymetria czynnościowa). Są połączone pasmem włókien (spoidło wielkie, ciało modzelowate). Lewa półkula kontroluje ruchy w prawej części ciała i zawiera ośrodki mowy, zdolności matematycznych i logicznego myślenia. Prawa półkula kontroluje ruchowo lewą część ciała i jest obszarem dominującym dla odbioru wrażeń wizualnych, zdolności muzycznych i myślenia abstrakcyjnego. Poza elementami nerwowymi M. zawiera elementy glejowe. M. wykazuje specyficzną dla swego stanu funkcjonalnego czynność elektryczną; można ją mierzyć i analizować przy użyciu elektroencefalografu. Rozwój M. jest zależny od czynników genetycznych, lecz ogromną rolę spełniają czynniki środowiskowe, czyli tzw. doświadczanie środowiska. Szczególnie wczesna stymulacja odgrywa ogromną rolę w nerwowym, intelektualnym i ruchowym rozwoju dziecka. Niewykluczone też, że stała stymulacja środowiskowa jest konieczna dla podtrzymania sprawności czynnościowej i prawidłowego funkcjonowania kory mózgowej w późniejszych okresach życia. Każda choroba M. jest potencjalnie bardzo groź-na. M., pomimo że jest jednym z najważniejszych organów naszego ciała, nie potrafi się skutecznie regenerować, czyli odbudowywać zużytych lub utraconych komórek. Każde poważne uszkodzenie centralnego układu nerwowego (M. i rdzenia kręgowego) jest nieodwracalne. Przyczyną tego jest unikanie przez organizm utraty integralności (obrona przed chaosem). Gdyby M. mógł się odbudowywać równie łatwo jak np. wątroba czy krwinki, po każdym urazie (lub poważniejszej chorobie) dochodziłoby do masywnej reorganizacji połączeń nerwowych. Przy okazji odbudowy uszkodzeń mogłyby ulec wymazaniu takie użyteczne szlaki mózgowe, nie mielibyśmy trwałych wspomnień (pamięci), a być może także osobowości. Organizm zabezpiecza się przed taką możliwością na kilka sposobów. Pierwszy to bariera krew-mózg i krew-płyn mózgowo-rdzeniowy. Uniemożliwia ona przechodzenie makrofagów (komórki oczyszczające miejsce uszkodzenia i przygotowujące podłoże dla gojenia), docierają one zbyt późno i w niewielkiej liczbie. Kolejnym mechanizmem jest uaktywnienie komórek, które przerywają regenerację oraz wydzielanie czynników blokujących odbudowę przez same włókna nerwowe w okolicy uszkodzenia (białka takie występują w osłonkach mielinowych).









Zobacz również, zioła MÓZG:




Strona niezależnego Dystrybutora nie jest własnością firmy Akuna Polska Sp. z o.o., która nie
ponosi odpowiedzialności za informacje na niej podane.