A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

---

MALARIA

zimnica, (niegdyś febra od lac. febris gorączka); choroba pasożytnicza wywołana przez sporowca - zarodźca malarycznego. Jest jedną z najczęstszych chorób zakaźnych na świecie. Każdego roku około 250 milionów ludzi choruje na M., a 2-3 milionów umiera. Malarię wywołują jednokomórkowe pierwotniaki z rodzaju Plasmodium (Zarodziec). Różne odmiany tej choroby wywoływane są przez Zarodziec ruchliwy (Plasmodium vivax), Zarodziec owalny (Plasmodium ovale), Zarodziec pasmowy (Plasmodium malariae) i najbardziej rozpowszechniony oraz najgroźniejszy Zarodziec sierpowy (Plasmodium falciparum), który nie leczony może w krótkim czasie doprowadzić do mózgowej postaci malarii, kończącej się najczęściej zgonem. Pasożyt wnika do ludzkiej krwi w wyniku ukłucia przez zarażoną samicę jednego z gatunków komara widliszka (Anopheles). Widliszek jest żywicielem pośrednim wszystkich gatunków zarodźców malarii rozpowszechnionym w krajach klimatu tropikalnego i subtropikalnego, rzadkim w klimacie umiarkowanym. Osobniki tego gatunku osiągają długość do 8 mm, mają obok kłujki dwie długie głaszczki, co przypomina trójzębne widły. Ubarwienie szarobrunatne. Samice widliszka składają jaja na powierzchni wody, larwy wylęgają się po 2-3 dniach. W płynach ustrojowych larw komarów zawarte są substancje chemiczne, pozwalające im przetrwać nawet w temperaturze minus 80°C. Ich rozwój, zależnie od temperatur)' otoczenia, trwa od ok. 4 do 6 tygodni. Większość terenów endemicznych znajduje się w strefie tropikalnej krajów biednych. Zarodziec najpierw dostaje się do komórek wątroby, a następnie czerwonych ciałek krwi, w których namnaża się ukryty przed układem odpornościowym. Po zniszczeniu zakażonych komórek uwalnia się wiele nowych komórek pasożyta, zakażających nowe czerwone krwinki i proces się powtarza. Równoczesny rozpad milionów erytrocytów powoduje objawy malarii - dreszcze, po których pojawia się gorączka (spowodowana uwolnieniem toksycznych produktów metabolizmu). Dodatkowo rozwija się niedokrwistość oraz powiększenie śledziony i wątroby. Rzadkim powikłaniem przewlekłej postaci malarii, szczególnie u osób leczonych chininą jest czarnomocz. Charakteryzuje się on wewnątrznaczyniowym rozpadem krwinek czerwonych (hemoliza) i wydalaniem ich barwnika (hemoglobiny) z moczem, który nadaje mu specyficzną brunatną barwę. Okres inkubacji choroby trwa 10-35 dni i często jest poprzedzony kilkudniowym okresem prodromalnym ze stanami podgorączkowymi, złym samopoczuciem, bólami głowy, mięśni i dreszczami (czasem błędnie rozpoznawane jako grypa). Człowiek nie może zarazić się od człowieka (chyba, że po przetoczeniu krwi chorego lub używaniu wspólnych strzykawek - np. narkomani), gdyż namnażanie płciowe zarodźca może odbywać się wyłącznie w jelitach
komarów. Nie leczona zimnica zanika w ciągu 10-30 dni, ale napady mogą powtarzać się w różnych odstępach czasu, a śmiertelność może wynosić do 20%. Leczenie, głównie chininą.