CIŚNIENIE

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z


CIŚNIENIE

wartość siły działającej prostopadle do powierzchni podzielona przez powierzchnię na jaką ona działa. Ciśnienie atmosferyczne - nacisk mieszaniny gazów (posiadają masę) tworzących atmosferę na powierzchnię Ziemi. Na poziomie morza wynosi około 1 atmosfery (1013 hPa). Jest ono zmienne, zależy głównie od wysokości nad poziomem morza (spada wraz z jej wzrostem, a tym samym ciśnienie parcjalne tlenu), a także temperatury i wilgotności powietrza. Szybki spadek C.A., poza niedotlenieniem, może powodować objawy choroby dekompresyjnej (choroby kesonowej). Ciśnienie filtracyjne - różnica pomiędzy C. hydrostatycznym krwi, a C. hydro-statycznym płynu tkankowego. Powoduje przemieszczanie się płynu zgodnie z jego gradientem, co odgrywa znaczącą rolę w wymianie płynów w mikrokrążeniu (wychodzenie płynu poza tętniczki i napływ do drobnych żyłek). Ciśnienie koloidoosmotyczne - ciśnienie onkotyczne; ciśnienie powstające między roztworem koloidu, a jego rozpuszczalnikiem, oddzielonymi błoną półprzepuszczalną (wzajemne oddziaływania cząsteczek koloidu i wody w roztworach). CK. osocza krwi wynosi 25 mmHg i zależne jest głównie od zawartych w nim białek, będących polianionami (ich zdolność wiązania wody jest zależna od liczby ładunków elektrycznych, a nie ich stężenia w osoczu). Ponieważ cząsteczki białek nie przenikają przez ścianę naczyń włosowatych, zależne od nich CK. przeciwstawia się działaniu C. hydrostatycznego powodującego filtrację płynu na zewnątrz naczyń. Wzajemny stosunek wartości obu C. określa szybkość i kierunek wymiany płynu między naczyniami włosowatymi a tkankami. Ciśnienie osmotyczne - ciśnienie jakie wytworzy się pomiędzy dwoma roztworami o różnym stężeniu, oddzielonymi błoną półprzepuszczalną (przepuszczalna tylko dla rozpuszczalnika). W organizmach żywych uzależnione jest od stężenia białka i elektrolitów po obu stronach błony komórkowej, ściany naczyniowej oraz od budowy i stopnia aktywacji błon (jest to podstawowy mechanizm aktywacji przewodnictwa nerwowego poprzez zmianę przepuszczalności błon wypustek komórek nerwowych dla jonów sodu i potasu). Roztwory stężone, zawierające stosunkowo dużo substancji rozpuszczonej i mało wody, wywierają duże CO. Jeżeli dwa roztwory wykazują takie samo CO. to są one izotoniczne (roztwór chlorku sodu o stężeniu 0,9% jest izotoniczny w stosunku do płynu komórkowego -sól fizjologiczna; umieszczone w niej komórki nie pęcznieją ani nie kurczą się). Jeżeli stężenie substancji rozpuszczonych w płynie otaczającym komórkę jest wyższe od stężenia panującego w komórce, płyn taki ma wyższe CO. niż komórka - jest hipertoniczny (hiperosmotyczny) w stosunku do niej. Komórka umieszczona w takim roztworze kurczy się na skutek utraty wody. Jeśli w otaczającym komórkę płynie stężenie rozpuszczonych substancji jest niższe niż w komórce, to płyn ten posiada niższe CO. niż komórka (jest hipotoniczny); cząsteczki wody wnikają do komórki powodując jej pęcznienie i w końcu pękanie. Na takiej zasadzie działają niektóre substancje używane do dezynfekcji. Ciśnienie parcjalne gazu - ciśnienie cząstkowe, prężność gazu; C. każdego składnika mieszaniny gazów, jakie wywierałby w sytuacji gdyby był sam w tej objętości. Ciśnienie całkowite mieszaniny jest równe sumie ciśnień cząstkowych. Wymiana gazowa w płucach jest wynikiem różnic ciśnienia parcjalnego gazów w różnych jego zbiornikach (krew - powietrze pęcherzyków płuc), a szybkość dyfuzji warunkowana jest wielkością tych różnic (gradient C). Dla człowieka, funkcji jego układu krążenia i oddechowego, największe znaczenie ma ciśnienie parcjalne tlenu (95mmHg) oraz dwutlenku węgla (40mmHg) we krwi tętniczej. Ci-śnienie parcjalne dwutlenku węgla w krwi jest niemalże równe jego C. w powietrzu pęcherzykowym z powodu łatwości z jaką dyfunduje. Jest najlepszym wskaźnikiem skuteczności wentylacji pęcherzykowej (obniżone ciśnienie CO, spotyka się w nadmiernej wentylacji, udarze cieplnym, chorobie wysokościowej, a podwyższone w kwasicy oddechowej, zapaleniu płuc, wadach serca, wstrząsie). C. P. tlenu we krwi tętniczej jest zawsze niższe niż w powietrzu pęcherzyków płucnych (gradient wynosi ok. 10 mmHg), poziom jest zależny od wieku i wynosi przeciętnie około 95 mmHg (ciśnienie O, jest obniżone w chorobach płuc (np. zapalenie, obrzęk, nowotwór), w chorobach układu krążenia (niewydolność, zaburzenia rytmu serca), przy mechanicznej przeszkodzie w ruchach oddechowych (złamanie żeber, płyn w jamie opłucnowej) lub też w sytuacji niedoboru tlenu w powietrzu. Ciśnienie perfuzyjne mózgowe -ciśnienie równe różnicy średniego ciśnienia tętniczego i ciśnienia wewnątrz czaszkowego. Przepływ mózgowy krwi jest wystarczający przy C. 50 mmHg, poniżej tej wartości zaopatrzenie mózgu w krew gwałtownie obniża się. Zmiany C. pojawiają się najczęściej po urazach mózgu (obrzęk powoduje wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego i kompensacyjny spadek perfuzji), oraz w ciężkiej niewydolności krążenia (zawał serca, wstrząs krwotoczny) w związku ze spadkiem ciśnienia tętniczego krwi. Ciśnienie płynu
mózgowo-rdzeniowego - jest jednym z objawów ciśnienia wewnątrzczaszkowego, ale jest też ważnym objawem istnienia przeszkody w przepływie płynu mózgowo-rdzeniowego w obrębie przestrzeni podpajęczej rdzenia (próba Qeckenstedta). Wzrost C. występuje w guzach mózgu, zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych, wodogłowiu, krwawieniach do przestrzeni podpajęczej. Ciśnienie śródgałkowe - ciśnienie śródoczne; ciśnienie jakie zawartość gałki ocznej wywiera na ścianę twardówki i rogówki. W badaniu okulistycznym oceniane przy użyciu tonometru. Wzrost C.Ś. jest jednym z podstawowych objawów jaskry. Ciśnienie tętnicze krwi - BP (ang. blood pressure), RR (skrót od oznaczania ciśnienia metodą Riva-Rocciego); jest zależne od dopływu krwi i jej odpływu z tętnicy, a także na-pięcia błony mięśniowej ściany tętnicy. C.T.K. waha się w zależności od okresu cyklu pracy serca. Najwyższe jest w okresie maksymalnego wyrzutu lewej komory serca i nazywane jest ciśnieniem skurczowym. W rozkurczu komór i okresie skurczu wolumetryczny, przed otwarciem zastawek półksiężycowatych aorty, ciśnienie jest najniższe i nosi nazwę rozkurczowego. C.T.K. nie spada do 0 w rozkurczu dzięki elastycznemu napięciu ścian tętnic (magazynują część energii skurczu serca). C.T.K. bada się w tętnicy ramiennej na poziomie ujścia lewej komory do aorty. Mierzone jest zwykle za pomocą sfigmomanometru mankietowego (szerokość mankietu musi być większa niż 20% obwodu kończyny) i przyłożonego poniżej mankietu do tętnicy ramiennej stetoskopu. Z napompowanego mankietu stopniowo spuszcza się powietrze, aż do usłyszenia pierwszego tonu Korotkowa, odpowiadającego wartości ciśnienia skurczowego. Następnie słyszalne staje się tętno, które zanika (zanik tonów Korotkowa) w momencie uzyskania w mankiecie wartości ciśnienia rozkurczowego. Norma C.T.K. to: [120/80 - (skurczowe)/(rozkurczowe)], rosnące nieco z wiekiem, a utrwalony lub okresowy wzrost ciśnienia w warunkach spoczynku (powyżej 130/ 90) określane jest mianem nadciśnienia tętniczego, będącego czynnikiem ryzyka wystąpienia wielu chorób o podłożu naczyniowym (miażdżyca). W czasie ruchu, a szczególnie wysiłku fizycznego C.T.K. podwyższa się (wzmożona kurczliwość i wzrost częstości pracy serca). Utrzymywanie stałej wartości C.T.K. jest wynikiem działania kilku mechanizmów kontrolnych. Układ szybkiej reakcji zależny jest od ośrodka naczynioruchowego w rdzeniu przedłużonym, regulującego krążenie krwi, opierając się na informacjach z receptorów ciśnienia (barareceptory) w aorcie i tętnicach szyjnych (część dośrodkowa - aferentna łuku odruchowego). Reakcja ośrodka poprzez część odprowadzającą (odśrodkową) łuku odruchowego pobudza (współczulny układ nerwowy) lub hamuje (przywspółczulny układ nerwowy) skurcz tętniczek obwodowych i przyspiesza lub odpowiednio hamuje pracę serca. Układ regulacji powolnej jest zależny od funkcji nerek (aparat przykłębuszkowy). Jeżeli do nerek dopływa zbyt mało krwi (niskie ciśnienie), wydzielają one hormon reninę, która powoduje powstanie we krwi substancji zwężającej naczynia krwionośne - angiotensyny. Angiotensyna dodatkowo stymuluje nadnercza do wydzielania kolejnego hormonu - aldosteronu, powodującego zatrzymanie w organizmie sodu i w konsekwencji wody, co prowadzi do wzrostu objętości krwi i wzrostu ciśnienia (układ RAA - renina-angiotensyna-aldosteron). Niskie ciśnienie krwi raczej nie sprawia problemów zdrowotnych poza przypadkiem choroby Addisona. Wysokie ciśnienie krwi powodować może wiele poważnych problemów zdrowotnych zarówno tymczasowych (np. bóle głowy), jak i długookresowych (miażdżyca naczyń). Niestety, najczęściej pozostaje niezauważone, aż do momentu pojawienia się powikłań zawał serca, udar mózgu). Ciśnienie wewnątrz-czaszkowe - zależne jest od wzajemnych proporcji 3 tkanek zawartych w czaszce: 85% mózg (5% płyn zewnątrzkomórkowy, 45% komórki gleju, 35% tkanka nerwowa), około 7% stanowi krew i kolejne 7% płyn mózgowo-rdzeniowy. C. jest sumą ciśnień wywieranych przez każdy z tych, pozostających w równowadze, składników. Zmiany C. (najczęściej jego wzrost) powodują wiele, niekiedy poważnych (do śpiączki i zgonu włącznie) objawów chorobowych, spowodowanych głównie uciśnięciem mózgu. Należą do nich: bóle głowy, nudności, wymioty, zaburzenia świadomości, zmiany w obrazie dna oka (tarcza zastoinowa), porażenie spojrzenia oka do góry (objaw Parinauda). Górna granica C. wynosi 15 mmHg. Dla utrzymania stałego C. każda zmiana objętości jednego ze składników musi zostać skompensowana zmianami pozostałych. Zasadnicze znaczenie ma szybkość, z jaką zwiększa się objętość struktur wewnątrz-czaszkowych (np. wolno rosnący guz - oponiak może osiągnąć znaczne rozmiary zanim wystąpią zmiany C. powodujące zaburzenie czynności neurologicznej, a szybko narastający krwiak nad- lub pod twardówkowy nawet stosunkowo niewielki, powoduje znaczny wzrost C. i objawy neurologiczne). Równowaga jest zachowana głównie dzięki wyrównawczym wahaniom objętości płynu mózgowo-rdzeniowego. Jeżeli zmiany objętości struktur wewnątrz czaszkowych postępują i możliwości te wyczerpią się, to elastyczność tkanki mózgowej i naczyń krwionośnych mają główne znaczenie w dalszych procesach kompensacyjnych, ich wydolność jest jednak niewielka. Gdy mechanizmy kompensacji wyczerpią się, a C. nadal rośnie, mózg przemieszcza się w kierunku obszarów o niższym ciśnieniu (wewnątrz czaszki obszary te oddzielone są częściowo błoniastymi strukturami: sierp mózgu i namiot móżdżku), dochodzi wówczas do wklinowania. Wklinowanie prowadzi do wystąpienia objawów ciężkich uszkodzeń neurologicznych (niedowłady, porażenia, utrata świadomości, zgon). Pomiaru C. dokonuje się drogą bezpośrednią poprzez wentrykulostomię (nakłucie komór mózgu), nakłucie tkanki mózgowej (śródmiąższowe) i nakłucie przestrzeni podpajęczej specjalnymi czujnikami (również w odcinku lędźwiowym kręgosłupa). Ocena pośrednia C. opiera się badaniu objawów neurologicznych i krążeniowych związanych z podwyższeniem C. (zwolnienie tętna, wzrost ciśnienia tętniczego, zanik odruchów fizjologicznych itp.). Ciśnienie żylne krwi - ciśnienie centralne; odpowiada wartości ciśnienia w prawym przedsionku serca. Jest ważnym parametrem oceny funkcjonowania układu krążenia. Jest zależne od czynności naczyń oporowych (tętniczek), czynności skurczowej serca oraz ssącego działania klatki piersiowej. Jego wzrost wskazuje na niewydolność krążenia lub przewodnienie organizmu, a spadek może być wynikiem krwotoku lub odwodnienia (np. w oparzeniach). Jego wartość można orientacyjnie określić oceniając wypełnienie żył szyjnych, natomiast dla celów intensywnej terapii wykonuje się inwazyjne badanie przez wprowadzony do żyły głównej górnej cewnik naczyniowy (kontakt centralny). W prawidłowych warunkach obniża się podczas wdechu (rozszerzenie się prawego przedsionka i komory w odpowiedzi na obniżone ciśnienie w klatce piersiowej).







Zobacz również, zioła CIŚNIENIE:




Strona niezależnego Dystrybutora nie jest własnością firmy Akuna Polska Sp. z o.o., która nie
ponosi odpowiedzialności za informacje na niej podane.