BIOLOGICZNE RYTMY

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z


BIOLOGICZNE RYTMY

rytmiczność to cecha wszystkich procesów fizjologicznych; w świecie istot żywych rozpoznano trzy podstawowe rodzaje i roczne. U wielu zwierząt okresy aktywności i snu, odżywiania czy ciepłota ciała zmieniają się w cyklu 24-godzinnym (dobowym). Badaniem zjawiska rytmu zajmuje się dziedzina nauki zwana chronobiologią. Istnienie takich rytmów sugeruje istnienie tzw. zegara biologicznego, który chodzi w sposób zależny od zmian w środowisku. Także procesy fizjologiczne w ciele człowieka zachodzą według wewnętrznego rytmu np. temperatura ciała zmienia się w ciągu doby. Częstotliwość rytmu ma bardzo szeroki zakres: od rytmów molekularnych, co kilka milisekund (częstotliwość rzędu tysięcy herców) poprzez rytmy elektroencefalograficzne wyrażane w dziesiątkach herców, rytm skurczów serca czy oddychania rzędu herców lub ich ułamków, do rytmów wolnych godzinowych, dobowych (wydzielanie wielu hormonów, temperatura ciała, czynność autonomicznego układu nerwowego i naprzemienność okresów snu i czuwania). Temperatura ciała w cyklu dobowym wzrasta w ciągu dnia osiągając szczyt pod wieczór, obniża się podczas snu osiągając minimum nad ranem (ok. godziny 5). W podobnym cyklu oscyluje wydzielanie hormonu wzrostu, prolaktyny, hormonu adrenokortykotropowego, testosteron, trójodotyronia oraz napięcie układu autonomicznego. Część współczulna, aktywująca organizm jest aktywniejsza w ciągu dnia, natomiast część przywspółczulna, zwykle hamująca i anaboliczna jest bardziej aktywna w czasie snu. W rytmie około miesięcznym zmienia się u kobiet wydzielanie żeńskich hormonów płciowych, owulacja, temperatura ciała. Biologiczny sens i korzyść adaptacyjna R., wykształconych w procesie ewolucji i doboru naturalnego polega na tym, że zapewniają one gotowe, zaprogramowane genetycznie wzorce, przystosowując organizm do zmieniających się rytmicznie warunków środowiska, odmiennych dla kolejnych okresów doby czy pór roku. Środowisko naturalne organizmu zdeterminowane jest cyklem światła słonecznego, ponieważ pochodną światła słonecznego są cykliczne zmiany
temperatury, rozwoju roślin, obfitości i dostępu do pokarmu i wody. Uważa się obecnie, że nie istnieje jeden zegar biologiczny, ale że w sterowaniu rytmiką zjawisk fizjologicznych i behawioralnych współdziała cały szereg procesów biochemicznych. Niektóre elementy podwzgórza, neurony jądra nad skrzyżowanowego i szyszynka są uważane za organy biorące udział w regulowaniu rytmu. Synchronizacja wewnętrznego zegara biologicznego z rytmem światła i ciemności odbywa się przy udziale hormonu szyszynki - melatoniny. Zegar ten idzie nieco wolniej niż zegar astronomiczny wyznaczany czasem obrotu Ziemi wokół osi (osoby odizolowane w bunkrach mają rytm około dobowy 25 godzinny). Jest też bardzo prawdopodobne, że każda komórka ma pewien własny mechanizm synchronizacji czasowej. Mechanizm ten ma podłoże dziedziczne. Rozsynchronizowanie obu zegarów: biologicznego i astronomicznego odczuwa się dotkliwie w warunkach pacy nocnej lub podczas szybkiego przemieszczania się przez różne strefy czasowe (np. loty transkontynentalne). Pojawiają się wówczas dolegliwości o charakterze jet lag. Odczuwa się je słabiej przy lotach na zachód, ponieważ dochodzi wówczas do wydłużenia aktywności dziennej, co odpowiada zarówno wolniejszemu rytmowi endogennego zegara biologicznego, jaki adaptacji do częstego przeciągania aktywności do późnych godzin wieczornych i nocnych. Natomiast przy lotach na wschód, skracających pierwszy dzień, dyskomfort jest większy, ponieważ takie rytm znacznie różni się od rytmu endogennego (chyba, że dotyczy to osób budzących się bardzo wcześnie - tzw. ranne ptaszki). Dolegliwości łagodzone są podawaniem melatoniny, synchronizującej zegar biologiczny z rytmem narzucanym przez oświetlenie i aktywność zewnętrzną organizmu. Molekularne rytmy zależą od autoregulacyjnej naprzemienności syntezy czynników transkrypcyjnych.





Strona niezależnego Dystrybutora nie jest własnością firmy Akuna Polska Sp. z o.o., która nie
ponosi odpowiedzialności za informacje na niej podane.